Binnenkijken bij de Raalter clerus

Binnenkijken bij de Raalter clerus

Het is een imposant gebouw. Groot, statig en qua uiterlijk doet het niet onder voor een respectabele oude Gooise miljoenenvilla. Al jaren trekt dit gebouw mijn aandacht. Woont er nou iemand of niet? Wel is er in de avonduren regelmatig licht aan. Wat heeft zich er in vroeger tijden afgespeeld? Het bleef mij onduidelijk. Tot deze maandag in het begin van december.

Het is wat druilerig als ik aan kom fietsen bij de pastorie van de Parochie Heilig Kruis aan de Kerkstraat in Raalte. Ik stal mijn fiets vlakbij de zijdeur, wat later ook de ingang voor de doorsnee parochiaan blijkt. De koster doet hartelijk en zeer gastvrij de deur open, neemt mijn jas aan en gaat mij voor naar een van de voorkamers van de pastorie. Daar zit een van de vrijwilligers aan de grote tafel mét ‘old school’ perzisch tafelkleed. Samen drinken we een kop koffie en nemen een korte duik in de historie van de pastorie en de kerk. 


Een korte geschiedenisles
De huidige pastorie en kerk zijn relatief ‘nieuw’. Voor degene die dacht dat beiden er al honderden jaren staan; de kerk dateert uit 1892 (inmiddels dus 127 jaar oud) en de pastorie werd pas later gebouwd in 1929 door Pastoor van Dijk. Hij was een echte bestuurder en ‘bouwpastoor’. Nadat hij de vorige pastorie afkeurde vanwege zijn grootte, liet hij de huidige pastorie bouwen. Dat de roots van de pastoor in het Gooi (Laren) lagen, is dus inderdaad aan het gebouw te zien.
De pastorie werd groots gebouwd met leistenen dak en gaf daardoor veel aanzien. Binnen de gemeenschap was de nieuwe pastorie destijds meer dan onderwerp van gesprek. “Waar haalde deze pastoor het geld vandaan om zoiets neer te zetten?!” Overigens kon deze ‘bouwpastoor’ meerdere projecten achter zijn naam zetten zoals de bouw van de kerk in Mariënheem, de naam van het dorp Mariënheem an sich, de bouw van Angeli Custodes en de oprichting van Rohda Raalte. 

De pastorie diende als woon- en werkverblijf voor de pastoor en zijn twee kapelaans. Daarnaast waren er huishoudsters, die ook in de pastorie verbleven. Deze hadden hun onderkomen ‘onder het dak’ op de bovenste verdieping van de pastorie. Daar waren, ten opzichte van de kamers voor de pastoor en zijn kapelaans, een aantal kleine kamertjes. 

Inmiddels zitten we al even met elkaar te praten. “Ik ben vroeger onderwijzer geweest, maar dat had je vast al in de gaten?, zegt de enthousiaste vrijwilliger. Anders dan vroeger in de schoolbanken bleef deze korte geschiedenisles mij nu wél boeien. 


Rondleiding door het huis van de geestelijkheid
Het is tijd om een rondje door de pastorie te maken. Allereerst komen we in de keuken, waar een aantal dames bezig is met het poetsen van koperen elementen uit de kerk. De keuken bestaat uit twee gedeelten; een ruimte waar een grote eettafel staat en een ruimte waar daadwerkelijk de keuken is. De pastoor en kapelaans hoefden overigens niet hun eigen potje te koken. Dat deden de huishoudsters die, naar verluid, heerlijk konden koken. In die tijd was het gebruikelijk dat bijvoorbeeld de beste melk van een boer of het beste stukje vlees van de slacht naar ‘Meneer Pastoor’ gebracht werd. Al snel is me duidelijk dat de geestelijken zich in die tijd goed lieten verzorgen en dat ze er inderdaad een ‘Rijk Rooms Leven’ op na hielden. 

We vervolgen onze weg, door een met loper bedekte gang, richting de ontvangsthal. Een ruime hal met een trappenhuis dat leidt naar de bovenverdiepingen van de pastorie. Helaas kunnen we boven geen kijkje nemen omdat de eerste verdieping van de pastorie bewoont is. Jammer, stiekem was ik best nieuwsgierig. Maar ook de benedenverdieping is meer dan de moeite waard.

We gaan naar buiten en lopen een rondje om de pastorie. Nu valt het me pas op hoe groot het gebouw eigenlijk is. Zeker voor de geringe hoeveelheid mensen die er woonden en werkten. Het benadrukt maar weer dat aanzien in die tijd heel erg belangrijk was. De tuin achter de pastorie is simpel. Er is een vijver en een schuur waar wat spullen in opgeborgen staan. Vanaf deze kant is er een prachtig uitzicht op de kerk.

Terug aan de voorkant van de pastorie valt opnieuw de statigheid van het pand op. “Vroeger kwam je nooit aan deze kant de pastorie binnen. De voordeur was alleen voor de bisschop als hij een bezoek aan Raalte bracht of voor andere officiële gelegenheden,” zegt de koster. “Bruidsparen verlieten bijvoorbeeld altijd de pastorie door deze deur met de wederzijdse ouders.” Naast de deur bevindt zich een plaquette met het bouwjaar 1929 en ‘Pax Intrantibus’, wat staat voor: ‘Vrede aan degene die binnenkomt.’

We gaan weer naar binnen, lopen verder door de lange gang en komen onderweg een portret van Pastoor van Dijk tegen; de bouwpastoor. Tegenover zijn portret bevindt zich zijn werkkamer, welke nu gebruikt wordt door de huidige pastoor. Aan de andere kant van de gang is er een ‘zaal’ die nu gebruikt wordt als ontmoetingsruimte en waar de parochianen na de marktmis op woensdag een kopje koffie met de pastoor kunnen drinken. 

Tijdens de Tweede Wereldoorlog is de parochie bezet geweest door de Duitsers. Op 10 april 1944 beval de commandant van de ‘Sicherheitsdienst’ dat zij de volgende dag hun intrek zouden nemen in de pastorie. Inderhaast werd er een groep jongens opgetrommeld die de pastorie in no-time leeghaalden. De pastoor en zijn kapelaans namen hun intrek in ‘Casa Blanca’, een villa naast Angeli Custodes. Vanaf 11 april 1944 was de pastorie het hoofdkwartier van de SD geworden. 

“Is er veel veranderd qua inrichting?” vraag ik. “Nou, eigenlijk is er nagenoeg niets veranderd. De stijl is nog precies hetzelfde als negentig jaar geleden.” Inderdaad doet de inrichting van de pastorie ook mij ‘nostalgisch’ aan. De tijd heeft er, los van moderne apparatuur en wat meubilair, voor mijn gevoel vrijwel stil gestaan.

Inmiddels zijn we een tweetal uren verder en zijn we weer terug bij de ruimte waar we een kopje koffie dronken. Het was bijzonder om in de pastorie binnen te mogen kijken. Binnenkijken op een historische plek, waar vroeger de geestelijkheid met zoveel aanzien woonde. 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

%d bloggers liken dit: